Rusya’da Görülen MANPADS’ın Kökeni Belirsizliğini Koruyor

Rusya’nın Ukrayna sınırındaki Rostov bölgesinde gerçekleştirilen bir tatbikata ait televizyon görüntülerinde, Rus hava savunma unsurlarının kullandığı kimliği belirsiz bir omuzdan atılan hava savunma füze sistemi görüldü. Silahın, Rusya’nın 51. Hava Savunma Tümeni bünyesindeki mobil ateş gruplarından birinde bulunduğu belirtildi.

Görüntülerdeki sistem, Rusya’nın bilinen MANPADS ailelerine belirgin biçimde benzemiyor. Rus personelin silahı “Iva” adıyla andığı aktarılırken, bu adlandırma tek başına sistemin menşei veya modelini doğrulamıyor. “Iva” Rusçada söğüt anlamına geliyor; Rus yapımı 9K333 Verba da adını bir söğüt türünden alıyor ancak görüntülenen füze sistemi Verba’dan farklı görünüyor.

Görsel incelemelerde fırlatıcı, İran’ın Misagh-3 sistemi ile Çin’in QW serisi, özellikle QW-18, QW-18A ve QW-19 modelleriyle karşılaştırıldı. Fırlatıcının ön bölümündeki kutu biçimli ek parçanın, Misagh sistemlerinden çok Çin yapımı QW ailesinde görülen tasarımlarla örtüştüğü değerlendiriliyor. Bununla birlikte İran’ın sonraki varyantlarına ilişkin kamuya açık görüntülerin sınırlı olması, İran bağlantısının tamamen dışlanmasına izin vermiyor.

Bir başka olasılık, sistemin doğrudan ithal edilmiş bir silah değil, Çin veya İran tasarımından türetilmiş Rus üretimi bir versiyon olması. Ancak şu aşamada Rusya’da görülen fırlatıcı ile İran’ın Çin’den MANPADS tedarikine ilişkin iddialar arasında doğrulanmış bir bağlantı bulunmuyor.

Rusya ile Çin arasındaki askeri ve sanayi ilişkileri, Şubat 2022’de başlayan Ukrayna’nın tam kapsamlı işgalinin ardından daha da gelişti. Çin’in Rus savunma sanayisine makine, elektronik ve diğer bileşenleri sağladığı yönündeki suçlamalar Pekin tarafından reddediliyor. İran ise Rusya için Shahed ailesi taarruz İHA’larının kullanımında ve yerel üretim çalışmalarında önemli bir askeri ortak haline geldi.

Reuters’ın temmuz ayında aktardığı bilgilere göre İran’ın, Çin üretimi 300 ila 400 MANPADS içeren ve değerinin 60 milyon ila 70 milyon dolar olduğu bildirilen bir tedarik anlaşması kapsamında ilk sevkiyatı alması bekleniyordu. Söz konusu sistemler arasında QW-12 ve FN-16 modelleri gösterildi. Sevkiyatların Batı Çin’deki Urumçi’den başlayarak Pakistan üzerinden İran’a ulaşmasının planlandığı, ancak Pakistan ordusunun transfere dahil olduğunu reddettiği ve Çin Dışişleri Bakanlığı’nın haberi “asılsız” olarak nitelediği bildirildi.

Avrupalı bir güvenlik kaynağı, İran’a QW-12, QW-18 ve QW-19 MANPADS satışını içeren çeşitli sözleşmelerin görüşüldüğünü öne sürdü. Orta Doğulu başka bir güvenlik kaynağı da İran’ın QW-18 sistemleri aradığını iddia etti. Teslimat takvimi ve miktarların değişebileceği belirtilirken, Rusya’da görülen sistemin bu tedarik süreciyle ilişkisini gösteren kanıt bulunmuyor.

Çin tasarımı MANPADS’ların farklı ülkelerdeki devlet dışı silahlı grupların elinde görülmüş olması, olası İran bağlantısının tamamen göz ardı edilmemesi gerektiğine işaret ediyor. 2013’te durdurulan Jihan adlı gemide QW-18 modeline benzeyen MANPADS’lar bulunduğu ve Birleşmiş Milletler soruşturmacıları, ABD hükümeti ile Conflict Armament Research tarafından bu silahların muhtemel kaynağının İran olarak değerlendirildiği aktarılmıştı.