Uçuş İptalinde Yolcu Hakları: Rusya ve AB Kuralları

Uçuş iptalinde yolcuların sahip olduğu haklar, seferin yapıldığı ülkenin mevzuatına ve iptal nedenine göre değişiyor. Rusya’da 1 Mart 2026’dan itibaren, kalkışın 30 dakikadan fazla gecikmesi veya uçuşun iptal edilmesi halinde yolcular, iadesiz biletlerde dâhil olmak üzere ücretin tamamını geri alabilecek.

Uluslararası düzeyde yolcu haklarına ilişkin farklı düzenlemeler bulunuyor. Montreal Konvansiyonu, hava taşımacılığı sırasında gecikmeden kaynaklanan zararlarda taşıyıcının sorumluluğunu esas alıyor; ancak havayolunun zararı önlemek için makul ve gerekli tüm tedbirleri aldığını kanıtlaması halinde sorumluluk ortadan kalkabiliyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’nin (IATA) tavsiyeleri ise bağlayıcı nitelik taşımıyor. IATA, güvenlik gerekçeleriyle yaşanan teknik sorunlar gibi durumları olağanüstü koşullar kapsamında değerlendiriyor. Buna karşılık, iptal nedeni havayolunun kontrolündeyse yolcunun güzergâh değişikliği, ücret iadesi veya tazminat hakkı bulunduğunu belirtiyor.

Rusya’da uçuş iptalinde sağlanan hizmetler

Rusya’daki düzenlemelere göre gecikme veya iptal meteorolojik koşullar, teknik nedenler ya da diğer sebeplerden kaynaklansa bile havayollarının yolculara belirli hizmetleri sağlaması gerekiyor. Kalkış saatinden itibaren iki saatlik bekleme sonrasında içme suyu, dört saatten sonra sıcak yemek verilmesi gerekiyor. Yemek hizmeti gündüz altı saatte, gece ise sekiz saatte bir tekrarlanıyor.

Gündüz sekiz, gece altı saatlik beklemenin ardından yolcuların ücretsiz otelde konaklatılması gerekiyor. Havayolu ayrıca havalimanı ile otel arasındaki ulaşımı ve bagajların muhafazasını sağlamakla yükümlü. Yedi yaşından küçük çocuğu bulunan yolcuların anne-bebek odasına erişimi engellenemiyor. İki saati aşan beklemelerde ise tüm yolcular iki telefon görüşmesi yapma veya iki e-posta gönderme hakkına sahip.

Rusya Hava Kanunu’nun 120. maddesi ve Tüketici Haklarının Korunması Kanunu kapsamında, iptal ya da gecikmenin havayolunun kusurundan kaynaklanması halinde yolcular tazminat ve zararlarının karşılanmasını talep edebiliyor. Meteorolojik koşullar, tehlikeli bir teknik arızanın giderilmesi, ulaşım güvenliği kurallarına uyulması ve devlet kurumlarının talimatları bu kapsamın dışında tutuluyor.

Havayolunun kusurlu olduğu gecikmelerde ceza, her gecikme saati için 100 ruble olarak uygulanıyor; ancak toplam tutar bilet bedelinin yüzde 50’sini aşamıyor. Yolcu, belgeleri ibraz etmesi halinde kaçırılan ücretli etkinlikler, bozulan tur paketleri veya taksi giderleri gibi zararlarının karşılanmasını da isteyebiliyor. Havayolunun zamanında sağlamadığı yemek ve konaklama için yapılan harcamalar ise iptal nedeninden bağımsız olarak talep edilebiliyor.

Manevi zarar için de başvuru yapılabiliyor. Bu talep önce havayoluna iletiliyor; şirketin ödeme yapmayı reddetmesi halinde konu mahkemeye taşınabiliyor. Bilet bedelinin üzerindeki tazminatlar otomatik olarak ödenmiyor. Yolcunun havayoluna başvurması, gerekirse ilgili düzenleyici kuruma veya mahkemeye gitmesi gerekiyor.

Avrupa Birliği’nde yolcu hakları

Avrupa Birliği’nde yolcu hakları, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 261/2004 sayılı düzenlemesiyle korunuyor. Kurallar, AB içindeki uçuşların yanı sıra AB’den üçüncü ülkelere yapılan seferleri ve AB merkezli bir havayolunun gerçekleştirdiği üçüncü ülke-AB uçuşlarını kapsıyor.

İptal halinde taşıyıcı, bilet ücretini iade etmek veya yolcuyu mümkün olan ilk fırsatta ya da yolcunun tercihine uygun biçimde varış noktasına ulaştırmak zorunda. Uçuşun beş saatten fazla gecikmesi halinde de ücret iadesi yapılabiliyor. Uzun beklemelerde ücretsiz içecek ve yemek, iki telefon görüşmesi veya iki e-posta gönderme imkânı ile gerektiğinde otel ve havalimanı transferi sağlanması gerekiyor.

AB kurallarında gecikme eşikleri uçuş mesafesine göre belirleniyor. 1500 kilometreye kadar uçuşlarda iki saat, AB içindeki 1500 kilometreden uzun seferler ile 1500-3500 kilometre arasındaki diğer rotalarda üç saat, kalan uçuşlarda ise dört saatlik gecikme esas alınıyor.

İptal tazminatının tutarı da mesafeye göre değişiyor. AB içindeki 1500 kilometreden uzun uçuşlar ile 1500-3500 kilometre arasındaki diğer rotalar için tazminat 400 avro olarak belirleniyor. Tazminat, alternatif taşımanın yolcuyu varış noktasına belirli bir süre içinde ulaştırması halinde yarıya indirilebiliyor.