SHGM’nin yeni SHT-İHA Talimatı Türkiye’de yürürlüğe girdi. P0, P1 ve P2 lisans modeli, dijital izinler ve 31 Temmuz 2027 geçiş süresi uygulamaya alındı.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), Türkiye’de sivil amaçlarla kullanılacak insansız hava aracı sistemlerinin kayıt, tescil, ithalat, operasyon, pilot lisanslandırma ve denetim süreçlerini yeniden düzenleyen İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı’nı 30 Temmuz 2026’da yayımlayarak yürürlüğe koydu. Güncel ihtiyaçlar, teknolojik gelişmeler ve uluslararası uygulamalar dikkate alınarak hazırlanan SHT-İHA, operasyon yetkilerinin pilot lisans seviyesi ve uçuş bölgesine göre belirlenmesini esas alıyor.
Yeni Talimat; sivil İHA sistemlerinin ithalatından satışına, ruhsatlandırılmasından uçuşa elverişlilik işlemlerine kadar geniş bir alanı kapsıyor. İHA kontrol üniteleri, komuta yazılımları, uzaktan tanımlama sistemleri, kullanıcıların nitelikleri ve hava trafik hizmetleri de düzenleme kapsamında bulunuyor.
SHGM’nin açıklamasına göre düzenleme, Türkiye’de kayıtlı 90 binden fazla insansız hava aracı ile 2 milyona yakın İHA pilotunu doğrudan etkileyecek.
Uçuş yetkisi İHA’nın ağırlığına göre belirlenmeyecek
Yeni sistemin en önemli değişikliklerinden biri, operasyon yetkisinin yalnızca İHA’nın ağırlığına veya M0-M3 sınıfına göre belirlenmesi uygulamasının sona ermesi oldu.
Talimata göre İHA’nın kütle sınıfı; ürün uygunluğu, kayıt ve uçuşa elverişlilik gibi teknik işlemlerde kullanılmaya devam edecek. Pilotun hangi operasyonları gerçekleştirebileceği ise sahip olduğu P0, P1 veya P2 lisansına ve uçuş yapılacak bölgenin durumuna göre belirlenecek.
SHGM, pilot lisans seviyesine dayanan modelin dünyada ilk kez Türkiye’de uygulamaya alınacağını bildirdi.
P0, P1 ve P2 lisansları ne anlama geliyor?
SHT-İHA ile pilot lisansları üç seviyeye ayrıldı.
P0 İHA Pilot Lisansı
P0 lisansı, ticari amaç taşımayan amatör uçuşlar için düzenlenecek.
P0 lisansına sahip pilotlar, görsel görüş hattı içinde ve gündüz saatlerinde uçuş yapabilecek. Operasyonlar azami 120 metre yükseklik ile 3 bin metre görüş mesafesi veya yatay uzaklık sınırları içinde gerçekleştirilecek.
P1 İHA Pilot Lisansı
P1 lisansı, ticari İHA operasyonlarında kullanılacak.
Bu lisans kapsamında görsel görüş hattı içinde, azami 120 metre yükseklik ve 3 bin metre yatay uzaklık sınırlarında uçuş yapılabilecek. Uygun donanıma sahip İHA’larla gece operasyonu da gerçekleştirilebilecek.
P2 İHA Pilot Lisansı
P2, en kapsamlı İHA pilot lisansı olacak.
Bu lisans; P0 ve P1 kapsamındaki uçuşların yanı sıra görüş hattı dışı operasyonları, otonom uçuşları, kargo taşımacılığını, kalabalık veya insan üstü uçuşları, yolcu taşımacılığını ve tehlikeli madde operasyonlarını kapsayacak.
Yüksek riskli operasyonlarda ayrıca hava aracının sertifikalandırılması, hava trafik yönetimi entegrasyonu, tip yetkisi ve telsiz yeterliliği gibi ilave şartlar aranabilecek.
Her uçuş için ayrı risk analizi istenmeyecek
Yeni düzenlemeyle her uçuş için ayrı bir risk değerlendirme metodolojisi uygulanmayacak. Operasyonel risk seviyesi, pilotun lisansına, talep edilen uçuş zarfına, uçuş bölgesine ve İHA’nın teknik yeterliliğine göre değerlendirilecek.
Uygun bulunan operasyonlar için gerekli sınırlar, kısıtlamalar ve teknik koşullar İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi üzerinden tanımlanacak.
Bu değişiklikle özellikle ticari operasyonlardaki izin süreçlerinin sadeleştirilmesi ve başvuruların daha hızlı sonuçlandırılması hedefleniyor.
Yeşil bölgelerde ayrıca uçuş izni alınmayacak
Türk hava sahası, İHA operasyonları bakımından yeşil, kırmızı ve turuncu bölgeler ile bu bölgelerin dışında kalan alanlara ayrılacak.
Yeşil bölgelerde, belirlenen irtifa ve şartlara uyulması hâlinde ayrıca operasyonel uçuş izni alınmayacak.
Kırmızı bölgeler, yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından İHA operasyonlarına kapatılan veya özel izne tabi tutulan alanlardan oluşacak.
Turuncu bölgeler ise belirli bir kullanıcı için uçuş izni verilen veya hava sahası tahsis edilen alanları gösterecek. Bölge bilgileri dijital harita üzerinden yayımlanacak.
Oyuncak İHA’lar kayıt ve lisans zorunluluğundan muaf
Talimatla “Basit İHA” olarak tanımlanan oyuncak niteliğindeki hava araçları, pilot lisansı, kayıt, tescil ve ithal uygunluk izni yükümlülüklerinden muaf tutuldu.
Bu kapsamda değerlendirilecek İHA’nın tasarımı gereği yatayda 10 metre yarıçaplı, dikeyde ise 20 metre yüksekliğindeki uçuş alanının dışına çıkamaması gerekiyor.
Azami kalkış kütlesi 500 gramın altında olsa bile “Basit İHA” tanımına uymayan araçlar ise M0 sınıfına ilişkin hükümlere tabi olacak. Bu nedenle 500 gramın altındaki bütün İHA’lar otomatik olarak kayıt ve lisans muafiyetinden yararlanamayacak.
Uzaktan tanımlama ve geofence zorunluluğu
Yeni SHT-İHA ile emniyet ve hava sahası güvenliğine yönelik teknik gereklilikler de genişletildi.
Basit İHA’lar dışında kayıt yükümlülüğüne tabi araçların uzaktan tanımlama sistemine sahip olması zorunlu olacak. Sistem, İHA’nın kimlik, konum ve durum bilgilerini doğrudan veya ağ üzerinden İHATTYS’e aktaracak.
Talimat kapsamında ayrıca şu teknik uygulamalar öngörülüyor:
- Coğrafi sınırlama sistemi olarak bilinen geofence
- Uzaktan tanımlama veya Remote ID
- İHA ve kontrol ünitesi yazılımlarının sertifikalandırılması
- Komuta ve kontrol bağlantılarının korunması
- İHATTYS ile teknik entegrasyon
- İHA’ya gömülü uyum yazılım modülleri
Mevcut İHA’ların bu teknik gerekliliklere uyarlanması için 31 Temmuz 2027’ye kadar süre tanındı. Bu tarihin ardından dönüşümü tamamlanmayan araçlar, gerekli işlemler sonuçlandırılıncaya kadar Türk hava sahasında kullanılamayacak.
Uzun mesafeli uçuşlar için İHA koridorları kurulacak
Uzun mesafeli, görüş hattı dışı ve otonom operasyonların yürütülmesi amacıyla yapılandırılmış İHA koridorları oluşturulabilecek.
Koridorların yatay ve dikey sınırları, giriş ve çıkış noktaları, uçuş yönleri, kapasiteleri ve yasaklı bölümleri İHATTYS üzerinden yayımlanacak.
İHA koridorlarındaki operasyonlar P2 lisansı kapsamında değerlendirilecek ve uçuş öncesinde operasyonel yetkilendirme alınacak.
Bütün işlemler İHATTYS üzerinden yürütülecek
İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi, Türk hava sahasındaki İHA trafiğinin merkezî olarak izlenmesi, kaydedilmesi ve yönetilmesi amacıyla kullanılacak.
Uçuş bildirimi, operasyonel yetkilendirme, izin, tahsis, kısıtlanmış bölge ve İHA koridoru verilerinin aynı platformda toplanması planlanıyor. İHA Takip sistemi üzerinden pilotların uçuş izni başvurusu oluşturabilmesi, başvurularını takip edebilmesi ve canlı uçuş sırasında telemetri bilgilerini aktarabilmesi öngörülüyor.
Talimat, İHATTYS’in devreye alınarak SHGM tarafından ayrıca duyurulmasına kadar kayıt, bildirim, izin ve yetkilendirme işlemlerinde önceki mevzuatın ilgili hükümlerinin de uygulanmasına izin veriyor.
Mevcut İHA lisansları nasıl dönüştürülecek?
Yeni Talimat, mevcut pilotların kazanılmış haklarını koruyor.
Geçiş planına göre:
- İHA0 sertifikaları, intibak eğitiminin ardından P0 lisansına
- İHA1 sertifikaları P1 lisansına
- İHA2 ve İHA3 lisansları P2 lisansına dönüştürülecek.
Mevcut pilotların uçuş tecrübeleri ile iniş ve kalkış kayıtları yeni lisans seviyelerine aktarılacak. Süresiz düzenlenenler dahil mevcut sertifika ve lisanslar, gerekli intibak eğitimlerinin 31 Temmuz 2027’ye kadar tamamlanması şartıyla geçerliliğini koruyacak.
Geçiş süresi 31 Temmuz 2027’de sona erecek
Kullanıcılara ve pilotlara yeni operasyon kurallarına tam uyum sağlamaları için 31 Temmuz 2027’ye kadar geçiş süresi verildi.
Bu süre içinde mevcut İHA’ların kayıt, uzaktan tanımlama, geofence, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonu gerekliliklerine uygun hâle getirilmesi gerekiyor.
Talimat yürürlüğe girdikten sonra edinilen İHA’larda ise kayıt yükümlülüğü aracın edinildiği tarihte başlayacak. Yeni alınan araçlar, mevcut İHA’lara tanınan genel kayıt geçiş süresinden yararlanamayacak.
Yeni SHT-İHA’nın yürürlüğe girmesiyle 22 Şubat 2016 tarihinde yayımlanan önceki Talimat ve bu Talimata bağlı değişiklikler yürürlükten kaldırıldı.
```
```
