Afrika havacılığı büyüyor, uygulama engelleri sürüyor

Afrika havacılığı büyüyen yolcu talebinden yararlanırken, düzenlemelerin uygulanmaması ve yüksek işletme maliyetleri havayollarının önündeki engelleri artırıyor. Nairobi'de 9-10 Eylül 2026'da düzenlenen 10. Aviation Africa Summit'te sektör temsilcileri, Tek Afrika Hava Taşımacılığı Pazarı'nın (SAATM) hayata geçirilmesi için hükümetlere ve sivil havacılık otoritelerine somut takvim belirleme çağrısında bulundu.

RwandAir Üst Yöneticisi Yvonne Makolo, havayolları oturumunda imza ve açıklamaların ötesine geçilmesi gerektiğini belirterek hükümetler, sivil havacılık otoriteleri ve havayollarının uygulama için kesin tarihler koymasını istedi. “Breaking the Mould” temalı zirveye 100'den fazla ülkeden yaklaşık 2.500 delege ile 135 havayolu ve işletmecinin temsilcileri katıldı.

Talep artıyor, kârlılık sınırlı kalıyor

AFRAA verilerine göre Afrika'daki koltuk kapasitesi Ağustos 2026'da yıllık bazda yüzde 8,8 arttı. Kıta içi kapasitedeki artış yüzde 10,5 olurken, gelir yolcu kilometresi (RPK) Temmuz ayında yüzde 5,8 yükseldi. IATA, Afrika havayolu trafiğinin 2025'te yüzde 7,8 büyüdüğünü ve 2026'da yüzde 6 artacağını öngörüyor; bu oran için küresel tahmin yüzde 4,9.

Büyüme beklentisi kârlılığa aynı ölçüde yansımıyor. IATA, Afrika havayollarının 2026'da toplam 200 milyon dolar net kâr elde etmesini bekliyor. Bu, yüzde 1 kâr marjına ve yolcu başına 1,30 dolara karşılık geliyor; küresel ortalama yolcu başına 7,90 dolar. AFRAA'nın Haziran 2026 verilerine göre Afrikalı havayolları, kıtaya ve kıtadan yapılan kıtalararası trafiğin yalnızca yüzde 36,7'sini taşıyor.

SAATM'de uygulama takvimi çağrısı

Afrika Birliği tarafından 2018'de başlatılan SAATM'ye, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) verilerine göre 38 üye ülke katıldı. Bu ülkeler, Afrika içi trafiğin yüzde 80'inden fazlasını temsil ediyor. Hükümetler Haziran 2026'da uygulamayı hızlandırmak amacıyla Lomé Bakanlar Bildirgesi'ni kabul etti.

ICAO, Afrika içi bağlantı oranının yüzde 14,5'ten yüzde 23'e yükseldiğini; Eylül 2022-Nisan 2025 döneminde Afrikalı işletmecilerin 108 yeni hat açtığını bildirdi. Buna rağmen, serbestleşme kararlarının sahada uygulanması konusunda boşluk bulunuyor. Kenya Airways'in görevinden ayrılacak Üst Yöneticisi ve AFRAA Başkanı Kaptan George Kamal, zirvede komşu ülkeler arasında karayoluyla 11-12 saat süren bir yolculuğun uçakla 21 saati bulabildiğini söyledi.

Kamal'ın Kenya Airways'ten ayrılacağı tarih 30 Eylül 2026. İstifası 1 Eylül'de duyuruldu. Kamal, ayrılışından sonra da şirket stratejisinin süreceğini belirtti ve kıta genelinde daha fazla kod paylaşımı ile blok koltuk anlaşması yapılmasını savundu. “Afrika'nın 54 ülkesinin tamamına hizmet verecek bir uçağım yok” dedi.

Zirvede Kenya Airways ile RwandAir, kendi merkezlerinin ötesindeki varış noktalarına uzanan kod paylaşımı anlaşmalarını genişletme kararı aldı. Kenya Airways'in Qatar Airways ile Ekim 2025'te başlattığı bir kod paylaşımı da bulunuyor.

Vergiler ve işletme maliyetleri baskı yaratıyor

ASKY Airlines'tan Esayas WoldeMariam Hailu, havacılık vergilerinin ve ücretlerinin büyümeyi sınırlayabileceğine dikkat çekti. Côte d'Ivoire havacılık ücretlerini düşürürken Sierra Leone de benzer bir adımı değerlendiriyor. Hailu, bazı hükümetlerin ise yeni vergiler getirdiğini söyledi. Atıfta bulunduğu bir araştırmada, bağlantıdaki yüzde 10'luk artışın istihdam büyümesini yüzde 2, gayrisafi yurt içi hasılayı (GSYH) yüzde 1 yükselttiği belirtiliyor.

ECOWAS ülkeleri, 1 Ocak 2026'dan itibaren belirli hava taşımacılığı vergilerini kaldırma ve yolcu ile güvenlik ücretlerini yüzde 25 azaltma konusunda anlaşmıştı. Côte d'Ivoire, 29 Nisan 2026'da kabul ettiği üç kararnameyle bu düzenlemeyi uygulayan ilk üye ülke oldu. Gana, yeni harçlarla ilgili anlaşmazlığın ardından ECOWAS kurallarını hayata geçirmek üzere 20 Ağustos 2026'da bir komite kurdu. Tartışma konusu kalemler arasında 18 dolarlık güvenlik ücreti ve 100 dolarlık altyapı bedeli yer aldı.

Kenya Sivil Havacılık Otoritesi (KCAA), uçak yedek parçası ve bileşenlerine önerilen yüzde 16,5 KDV'den muafiyet talep eden IATA'ya destek verdi. Agence Ecofin'in aktardığı Ocak 2026 tarihli Abidjan-Dakar ücret simülasyonunda vergi ve harçlar 257.100 CFA frangı (yaklaşık 455 dolar), temel ücret ise 218.100 CFA frangı (yaklaşık 385 dolar) olarak hesaplandı. IATA, Afrika'daki vergi ve ücretlerin küresel ortalamanın en az yüzde 15 üzerinde olduğunu belirtiyor.

IATA Bölge Başkan Yardımcısı Kamil Alawadhi, zirvede Tanzanya'da sektör başına 45 dolar, Gabon'da 30 dolar ve Ekvator Ginesi'nde 50 dolar olan yolcu veri ücretlerini örnek gösterdi. Kamal ise Kenya Airways'in Mombasa'ya (MBA) Boeing 777 seferinde koltukların 6.600 Kenya şilinine (yaklaşık 51 dolar), tren bileti fiyatına yakın bir tutara satıldığını anlattı. Uçak, ilk kez uçan yolcularla doldu. IATA'ya göre havacılık Afrika GSYH'sine 75 milyar dolar katkı sağlıyor ve 8,1 milyon işi destekliyor.

Zirve katılımcıları, yakıt ve bakım giderlerinin yanı sıra vize süreçlerinin de işletme maliyetlerini artırdığını vurguladı. IATA'ya göre birçok Afrika pazarında yakıt küresel ortalamanın yüzde 17 üzerinde fiyatlanıyor ve havayollarının işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor; küresel oran yaklaşık yüzde 25. Birim maliyetler ise küresel ortalamanın yaklaşık iki katı olarak tahmin ediliyor. Alawadhi, “Havacılık kendiliğinden gelişmez” dedi.

Orta Doğu'daki savaş maliyet baskısını artırdı. S&P Global'e göre Afrika'nın jet yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 70'i Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. AFRAA'nın verilerine göre 21 Ağustos 2026'da sona eren haftada Afrika'da jet yakıtı varil başına ortalama 169,01 dolar, küresel ölçekte ise 163,87 dolar oldu. Bazı pazarlarda havayolları gelirlerini ülkelerine aktarmakta da güçlük çekiyor. Bloke havayolu fonları Temmuz 2023'teki 1,5 milyar dolarlık zirveden Temmuz 2026'da 624 milyon dolara geriledi; ancak bu tutarın yaklaşık yüzde 70'i hâlâ Afrika'da bulunuyor.

Kenya Airways, 2026'nın ilk yarısında 15,92 milyar Kenya şilini (yaklaşık 123 milyon dolar) vergi öncesi zarar açıkladı. Bir önceki yılın aynı dönemindeki zarar 12,17 milyar Kenya şiliniydi. Şirket, artan yakıt maliyetlerini ve yedek parça sıkıntısını başlıca etkenler arasında gösterdi. Motor bakımındaki gecikmeler, 2025'te şirketin dokuz Boeing 787-8'inden üçünün uzun süre hizmet dışı kalmasına yol açmış ve havayolunu yeniden zarara taşımıştı.

Afrika filosunun 2045'e kadar büyümesi bekleniyor

Boeing'in zirveden bir hafta önce Nairobi'de yayımladığı 2026 Ticari Pazar Görünümü, Afrika'daki ticari uçak filosunu 755 uçak olarak veriyor. Raporda filonun 2045'te 1.625 uçağa ulaşacağı ve yolcu trafiğinin yılda yüzde 5,8 büyüyeceği tahmin ediliyor. Bu dönemde Afrikalı havayollarının 870 dar gövdeli ve 240 geniş gövdeli uçak dahil toplam 1.165 yeni uçağa ihtiyaç duyacağı öngörülüyor. AFRAA'ya göre Afrika, küresel uçak teslimatlarının bugün yalnızca yüzde 2'sini alıyor.

Afrika'nın en büyük havayolu Ethiopian Airlines, 167'den fazla uçak işletiyor ve satın alma hakları dahil yaklaşık 124 uçak siparişi bulunuyor. Şirket, 145 uluslararası noktadan oluşan ağını genişletmek için Ocak 2026'da dokuz Boeing 787-9 siparişini doğruladı. Kenya Airways'in uzun menzilli filosunun merkezinde ise dokuz Boeing 787-8 yer alıyor.