ABD’nin yeni nesil hava üstünlüğü programı F-47 NGAD, resmi başlangıcından yalnızca birkaç ay sonra hem teknolojik hem de bütçesel engellerle yüzleşiyor. Türünün ilk örneği olacak değişken çevrimli jet motorlarındaki gecikmeler, projenin 2030 hedefine ilerleyişini tehdit ediyor.
ABD Hava Kuvvetleri’nin Boeing liderliğinde yürüttüğü Yeni Nesil Hava Hakimiyeti (NGAD) programı, dünya tarihinin ilk altıncı nesil savaş uçağını üretme hedefiyle 2025’te hız kazanmıştı. Ancak program, özellikle Yeni Nesil Uyarlanabilir Tahrik (NGAP) kapsamında geliştirilen değişken çevrimli motorlarda ortaya çıkan gecikmeler nedeniyle kritik bir döneme girmiş durumda.
Boeing’in Mart 2025’te sözleşmeyi resmen imzalamasının ardından ilk prototip üretime alınmış olsa da, F-47’nin ilk uçuşu için en iyimser tahmin 2028 yılının sonunu işaret ediyor.
Değişken Çevrimli Motorlar Programı Geriye Düşüyor
NGAD’in kalbini oluşturan yeni nesil motorların geliştirilmesi, program takvimini doğrudan etkiliyor. GE Aerospace’in XA102 modeli ile Pratt & Whitney’in XA103 motoru, tedarik zinciri sorunları nedeniyle planlanan hızda ilerlemiyor.
Bu motorlar, görev profiline göre dinamik hava akışı ayarı yapabilen üçüncü bir soğutulmuş hava kanalı kullanıyor.
Bu teknoloji sayesinde:
- Düşük tüketim modunda iki kata kadar menzil,
- Yüksek akış modunda Mach 2 üzeri süpersürüş,
- Düşük yakıt tüketimi ve yüksek itki kombinasyonu hedefleniyor.
Ancak ABD Hava Kuvvetleri, motor programının resmî olarak iki yıl gecikebileceğini bildiriyor.
NASA Ticari Mürettebat Programındaki gelişmelere benzer şekilde, Amerikan havacılık sanayisi pandemi sonrası kapasite sorunları nedeniyle hâlen tam üretim seviyesine ulaşamadı.
Çin’in Hızlı Gelişim Baskısı: J-36, J-50 ve H-20 Prototipleri
National Security Journal gibi analizlerde, F-47 programının Çin’in hızına kıyasla 4 yıl geride kalabileceği değerlendirmesi yapılıyor.
Çin Halk Kurtuluş Ordusu Hava Kuvvetleri, son yıllarda dikkat çekici bir prototipleme hızı yakaladı:
- J-36 ve J-50/XD altıncı nesil prototipleri,
- H-20 hayalet bombardıman uçağı,
- ABD’nin CCA insansız sistemlerini andıran platformlar.
ABD’nin 5. nesil F-22 programı 15 yılda üretime geçmişken, Çin’in J-20’yi yalnızca 6 yılda hizmete almış olması, bu karşılaştırmanın temelini oluşturuyor.
NGAD ve Donanma’nın F/A-XX Programı Arasındaki Çatışma
Savunma Bakanlığı, Hava Kuvvetleri’nin F-47 programı ile Donanma’nın ayrı F/A-XX altıncı nesil avcı uçağı programının aynı endüstriyel altyapıyı zorladığını düşünüyor.
Pentagon, 2024 ortasında NGAD sözleşmesini geçici olarak durdurmuş ve maliyet baskıları nedeniyle değerlendirme sürecine gitmişti. Birim maliyetin 300 milyon dolar seviyesinde olacağı öngörülüyor.
GE Aerospace CEO’su Lawrence Culp, Pentagon’a F/A-XX için şu çağrıda bulundu:
“Kongre tarafından finanse edilen bu kritik programda ilerleme sağlanması için Pentagon’u harekete geçmeye teşvik etmeye hazırız.”
Her iki programın kesişen teknoloji ihtiyaçları nedeniyle, birinin yavaşlaması diğerini de sekteye uğratabilecek nitelikte.
ABD Savunma Sanayisi Kısıtlamalarla Mücadele Ediyor
ABD havacılık sektörü pandemi sonrası tam kapasiteye dönemedi. Buna, Boeing’in ticari ve savunma projelerinde yaşadığı büyük ölçekli kalite kontrol sorunları da eklendi:
- 737 MAX kazaları ve küresel uçuş yasağı,
- Boeing 777X’in yıllarca ertelenmesi,
- yeni Air Force One programında milyarlarca dolar kayıp,
- St. Louis tesislerindeki grev.
Bu unsurlar, F-47 NGAD üretim planlamasına dolaylı baskı uyguluyor.
ABD–Çin Rekabetinde Bilgi Güvenliği Krizi
Bir dizi casusluk vakası, Çin’in gelişmelerinde yasa dışı bilgi edinme yöntemlerinin rol oynadığına işaret ediyor.
Öne çıkan örneklerden bazıları:
Bir Northrop Grumman mühendisinin B-2 bilgilerini Çin’e sızdırdığı gerekçesiyle 32 yıl hapis alması, eski bir ABD Deniz Pilotunun Çinli pilotlara eğitim verdiği gerekçesiyle yargılanması.
ABD, tüm zorluklara rağmen savunma havacılığında hâlâ dünyanın en büyük inovasyon merkezi konumunda. Ancak NGAD, F-35, F-22 ve B-2 programlarının hatalarından kaçınmak için her adımı yeniden kontrol ederek ilerlemek zorunda.
F-47 Programı Kritik Eşiklerde
Tüm engellere rağmen ABD’nin 6. nesil savaş uçağı projesi sürüyor. İlk sonuçların kesinleşmesi için hala erken; fakat Pentagon’un ve Boeing’in önündeki en büyük belirleyici, NGAP motor programının başarısı olacak.
ABD ile Çin arasında hızla büyüyen hava gücü rekabeti sürerken, F-47’nin akıbeti önümüzdeki aylarda daha netleşecek.
Airport Gündem X-Twitter hesabını takip edebilirsiniz. Takip Et
